ଦାରୁବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଲୀଳାକ୍ଷେତ୍ର ପୁରୁଷୋତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସ୍ନାନ ଉତ୍ସବ ବା ମଞ୍ଚସ୍ନାନ ଏକ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭିତ୍ତ ଭୂମିର ଲୀଳା । ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ ବେଳେ ପ୍ରଥମେ ଏହି ସ୍ନାନ ହୋଇଥିବରୁ ଶ୍ରୀଦାରୁବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଆଦ୍ୟଲୀଳା ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଶାସ୍ତ୍ରମତରେ ୧୦୮ ସୁନା କଳସରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ଦାରୁବ୍ରହଙ୍କ ଆଦ୍ୟ ସ୍ଥାନଲୀଳା ସମାପନ ହୋଇଥିଲା । ସେହି ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମତକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଆଜି ବି ସେହିପରି ସ୍ନାନଯାତ୍ରା ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେଉଅଛି । ଦେବସ୍ନାନ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଚତୁର୍ଦ୍ଧା ମୂର୍ତ୍ତି, ସ୍ନାନ ପରେ ଗଜବେଶରେ ସଜ୍ଜିତ ହୁଅନ୍ତି । ଏହା ପଛରେ ଏକ କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ନିହିତ ରହିଛି । ଭଗବାନ କେବଳ ମନ୍ଦିରରେ ବିରାଜମାନ ନୁହଁନ୍ତି, ସେ ନିଜ ଭକ୍ତର ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ବାସ କରନ୍ତି । ଭକ୍ତର ଦୁଃଖକୁ ନିଜର ଦୁଃଖ ଏବଂ ଭକ୍ତର ସୁଖକୁ ନିଜର ସୁଖ ବୋଲି ମାନୁଥିବା ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଅନେକ ଅଲୌକିକ ଲୀଳା ମଧ୍ୟରୁ ଏହା ହେଉଛି ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାବବିହ୍ୱଳ କାହାଣୀ । କୁହାଯାଏ, ନିଜ ଭକ୍ତର କଷ୍ଟକୁ ଦୂର କରିବା ପାଇଁ ସ୍ୱୟଂ ଭଗବାନ ୧୫ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜ୍ୱରରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇଥିଲେ । ଆସନ୍ତୁ ଜାଣିବା, ଏହି ଅନନ୍ୟ ପରମ୍ପରା ପଛରେ ରହିଥିବା ଭକ୍ତ ମାଧବ ଦାସଙ୍କ ଅମର କାହାଣୀ ।
ଆଷାଢ଼ ମାସ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସହିତ ଶ୍ରୀକ୍ଷେତ୍ର ପୁରୀରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବେଶ ଆହୁରି ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ପବିତ୍ର ସ୍ନାନଯାତ୍ରାରେ ୧୦୮ ଘଟ ଜଳରେ ମହାସ୍ନାନ ପରେ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ, ବଳଭଦ୍ର ଓ ସୁଭଦ୍ରା ଅସୁସ୍ଥ ହୋଇଥାନ୍ତି ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ। ଏହାପରେ ସେମାନେ ୧୫ ଦିନ ଧରି ଅଣସର ଘରେ ବିଶ୍ରାମ କରନ୍ତି। ଏହି ସମୟରେ ରତ୍ନ ସିଂହାସନ ଖାଲି ରହେ ଏବଂ ପଟିଦିଅଁଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ। ଅଣସର ସମୟରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଔଷଧ, ଚନ୍ଦନ ଓ ଔଷଧୀୟ ତୈଳରେ ଗୁପ୍ତ ସେବା କରାଯାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ମହାପ୍ରସାଦ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ ନାହିଁ। ଏହି ପରମ୍ପରା ବିଷୟରେ ଅନେକେ ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରଶ୍ନ ଉଠେ—ଭଗବାନ କାହିଁକି ଅସୁସ୍ଥ ହୁଅନ୍ତି?
ଲୋକବିଶ୍ୱାସ ଅନୁସାରେ, ଏହା ପଛରେ ରହିଛି ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପରମ ଭକ୍ତ ମାଧବ ଦାସଙ୍କ ଅପୂର୍ବ କାହାଣୀ।
ମାଧବ ଦାସ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଏମିତି ଜଣେ ଭକ୍ତ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କ ଜୀବନର ପ୍ରତ୍ୟେକ କ୍ଷଣ କାଳିଆ ସାଆନ୍ତଙ୍କ ନାମରେ ସମର୍ପିତ ଥିଲା। ପ୍ରତିଦିନ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ତାଙ୍କର ନିତ୍ୟକର୍ମ ଥିଲା। ଯଦି କୌଣସି ଦିନ ସେ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ ନ ପାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରି ପଡ଼ୁଥିଲା। ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ସେ କେବଳ ଈଶ୍ୱର ନୁହେଁ, ନିଜର ପରମ ବନ୍ଧୁ ବୋଲି ମନେ କରୁଥିଲେ। ଦିନେ ହଠାତ୍ ମାଧବ ଦାସ ଭୟଙ୍କର ଜ୍ୱରରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ଏତେ ଗୁରୁତର ହୋଇଗଲା ଯେ ସେ ବିଛଣାରୁ ଉଠିପାରିଲେ ନାହିଁ। ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ମଧ୍ୟ ସମ୍ଭବ ହେଲା ନାହିଁ। ଏକାକୀ ମାଧବ ଦାସଙ୍କ ସେବା କରିବାକୁ ମଧ୍ୟ କେହି ନଥିଲେ। ନିଜ ଭକ୍ତର ଏହି ଅବସ୍ଥା ଦେଖି ମହାପ୍ରଭୁ ନିରବ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଭକ୍ତର ପୀଡ଼ା ତାଙ୍କୁ ବ୍ୟାକୁଳ କରିଦେଲା। ସେ ମଣିଷ ରୂପ ଧାରଣ କରି ମାଧବ ଦାସଙ୍କ ଘରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। ନିଜ ହାତରେ ତାଙ୍କୁ ଔଷଧ ପିଆଇଲେ, ସେବା କଲେ, ଯତ୍ନ ନେଲେ ଏବଂ ରାତିଦିନ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ରହିଲେ। କିଛି ଦିନ ପରେ ମାଧବ ଦାସ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁସ୍ଥ ହୋଇଗଲେ। ସେତେବେଳେ ସେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲେ ଯେ, ତାଙ୍କ ସେବା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଆଉ କେହି ନୁହେଁ, ସ୍ୱୟଂ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ। ଭକ୍ତଙ୍କ ଆଖିରୁ ଅଶ୍ରୁ ଝରିପଡ଼ିଲା। ସେ ହାତ ଯୋଡ଼ି କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ତ ସମଗ୍ର ସୃଷ୍ଟିର ସ୍ୱାମୀ। ମୋ ଭଳି ସାଧାରଣ ଭକ୍ତ ପାଇଁ ଆପଣ ଏତେ କଷ୍ଟ କାହିଁକି କଲେ?” ମହାପ୍ରଭୁ ସ୍ନେହଭରା କଣ୍ଠରେ କହିଲେ, “ମାଧବ, ପ୍ରତିଦିନ ତୁମକୁ ମୋ ପାଖରେ ନ ଦେଖିଲେ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗେ ନାହିଁ। ତୁମ ଦୁଃଖ ଦେଖି ମୁଁ କେମିତି ଶାନ୍ତିରେ ରହିପାରିବି? ତୁମ କର୍ମଫଳ ଅନୁଯାୟୀ ଆଉ ୧୫ ଦିନ ଜ୍ୱର ଭୋଗିବାର ଥିଲା। ସେହି କଷ୍ଟକୁ ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ନେଇଆସିଛି। ଏବେ ସେହି ୧୫ ଦିନ ମୁଁ ଅସୁସ୍ଥ ରହିବି।” ସେହି ଦିନ ଥିଲା ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା। ସେହି ଦିନଠାରୁ ମହାପ୍ରଭୁ ସ୍ନାନଯାତ୍ରା ପରେ ୧୫ ଦିନ ଧରି ଅଣସର ଘରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱାସ। ଏହି ସମୟରେ ସେ ଜ୍ୱରରେ ପୀଡ଼ିତ ଥାଆନ୍ତି ଏବଂ ଗୁପ୍ତ ସେବା ଓ ଔଷଧ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ୧୫ ଦିନ ପରେ ନେତ୍ରୋତ୍ସବରେ ନବଯୌବନ ବେଶ ଧାରଣ କରି ପରଦିନ ଶ୍ରୀଗୁଣ୍ଡିଚା ରଥଯାତ୍ରାରେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ ଦିଅନ୍ତି। ଏହି କାହାଣୀ ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ, ଭଗବାନଙ୍କ ପାଇଁ ଭକ୍ତର ପ୍ରେମ ହିଁ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼। ଯେଉଁଠି ନିଷ୍କପଟ ଭକ୍ତି ରହେ, ସେଠାରେ ଭଗବାନ ସ୍ୱୟଂ ନିଜ ଭକ୍ତର କଷ୍ଟକୁ ନିଜର କଷ୍ଟ କରିନିଅନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ‘ଭକ୍ତବତ୍ସଳ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
