ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା

ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଗଣପର୍ବ ହେଉଛି ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା, ଯାହା ପୁରପଲ୍ଲୀରେ ଆନନ୍ଦ ଭରିଦେଇଥାଏ । ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ମାତା ରାଧାଙ୍କ ପ୍ରେମର ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ଏହି ରଙ୍ଗର ପର୍ବକୁ ସମସ୍ତେ ଖୁବ ଉଲ୍ଲାସରେ ପାଳନ କରନ୍ତି । ଏହି ପର୍ବ ସାମାଜିକ ଏକତା ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଗୌରବର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ।

ଫାଲ୍ଗୁନ ଶୁକ୍ଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ତିଥିରେ ପାଳିତ ହେଉଥିବା ଏହି ପର୍ବ ବସନ୍ତ ଋତୁର ପୂର୍ଣ୍ଣତାକୁ ସୂଚାଏ । ଏହି ସମୟରେ ପ୍ରକୃତି ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗବେରଙ୍ଗର ପୁଷ୍ପରେ ସଜେଇ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ମୃଦୁ ମଳୟ ପବନ ମନକୁ ଆନ୍ଦୋଳିତ କରେ। ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତିଟି ଗ୍ରାମ ଓ ସହରରେ ଲୋକମାନେ ଅତି ଉତ୍ସାହର ସହ ଦୋଳ ଯାତ୍ରାର ଆୟୋଜନ କରନ୍ତି । ଗାଁର ଆରାଧ୍ୟ ଦେବତା ରାଧାକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏକ ସୁସଜ୍ଜିତ ମଞ୍ଜୁଳ 'ବିମାନ'ରେ ବସାଇ ପଟୁଆର ସହ ଗ୍ରାମ ପରିକ୍ରମା କରାଯାଏ। ଭକ୍ତମାନେ ଶଙ୍ଖ, ଘଣ୍ଟ ଓ ମୃଦଙ୍ଗ ବଜାଇ ପାରମ୍ପରିକ ସଂକୀର୍ତ୍ତନରେ ମଜ୍ଜି ରହନ୍ତି । ଏହାପରେ ଠାକୁରଙ୍କ ଗ୍ରାମରେ ଥିବା ଦୋଳବେଦୀରେ ବିଜେ କରାଯାଇଥାଏ । ଦୋଳପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଯାଇ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ସହିତ ଅବିର, ଭୋଗ ଓ ଆମ୍ବ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତି । ଓଡ଼ିଶାରେ ଦୋଳପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଠାକୁରଙ୍କୁ ଆମ୍ବ ଲାଗି ହେବାପରେ ଯାଇ ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଆମ୍ବ ଖାଇଥାଆନ୍ତି । ସେହିଭଳି ପୁରୀର ଗ୍ରାମେଗ୍ରାମେ ଏହି ଦିନ ନାଗା ପରମ୍ପରା ପାଳନ ହୋଇଥାଏ । ଗ୍ରାମର ଲୋକମାନେ ନାଗା ବେଶରେ ସଜ୍ଜିତ ହୋଇ ନାଗା ନୃତ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି, ଯାହା ଉତ୍କଳୀୟ ପରମ୍ପରାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିଥାଏ । ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଅନ୍ୟତମ ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ ହେଉଛି 'ଫଗୁ' ବା ଅବିର ଖେଳ । ପ୍ରଥମେ ଠାକୁରଙ୍କ ଚରଣରେ ଫଗୁ ଲାଗି କରାଯାଇଥାଏ ଏବଂ ଏହାପରେ ଭକ୍ତମାନେ ପରସ୍ପରର ମୁହଁରେ ରଙ୍ଗ ଲଗାଇ 'ହୋଲି'ର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି । ଗାଁର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୃହସ୍ଥ ନିଜ ଦ୍ୱାର ଆଗରେ ଠାକୁରଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରିବା ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି । କିଛି ସ୍ଥାନରେ ଠାକୁରଙ୍କୁ ପଞ୍ଚାମୃତ, ଭୋଗ ଓ ନୂତନ ପଳାଶ ଫୁଲ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ । ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଏହାକୁ 'ଗୋପାଳଙ୍କ ପର୍ବ' ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ, ଯେଉଁଠାରେ ଲଉଡ଼ି ଖେଳ ବା ବାଉଁଶ ବାଡ଼ିରେ କରାଯାଉଥିବା ଏକ ପ୍ରକାର ନୃତ୍ୟ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରାଯାଏ । ଏହି ଖେଳ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୋପାଳ ବେଶର ସ୍ମୃତି ଚାରଣ କରିଥାଏ । ପୁରୀ ଶ୍ରୀମନ୍ଦିରରେ ଏହି ଦିନର ଗୁରୁତ୍ୱ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅଧିକ। ମହାପ୍ରଭୁ ଜଗନ୍ନାଥ ଏହି ଦିନ ସୁନାବେଶରେ ଭୂଷିତ ହୋଇ ଦୋଳବେଦୀକୁ ବିଜେ କରନ୍ତି । ଓଡ଼ିଆ ସଂସ୍କୃତିରେ ଏହି ଦିନଟି 'ନବବର୍ଷ'ର ପୂର୍ବ ସୂଚନା ଦେଇଥାଏ । ଓଡ଼ିଆ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ହିଁ  ନୂଆ ପାଞ୍ଜି ପଠନ କରାଯାଏ । ଜ୍ୟୋତିଷମାନେ ଗ୍ରାମର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବସି ଆଗାମୀ ବର୍ଷରେ ବର୍ଷା, ଶସ୍ୟ ଉତ୍ପାଦନ ଓ ଦେଶର ଶୁଭାଶୁଭ ବିଷୟରେ ଫଳାଫଳ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଶୁଣିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଗ୍ରାମବାସୀ ଏକତ୍ରିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ପର୍ବରେ ଘରେ ଘରେ ସୁଆଦିଆ ପଣା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଏ । ବିଶେଷ କରି ଛେନା, କଦଳୀ, କ୍ଷୀର ଓ ମିଶ୍ରିରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ 'ଦୋଳ ପଣା' ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ । ଏହି ଦିନ ମାନ-ଅଭିମାନ ଓ ଶତ୍ରୁତା ଭୁଲି ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ହୁଅନ୍ତି । ପୁରୁଣା ମନାନ୍ତରକୁ ପୋଛି ଦେଇ ସମସ୍ତେ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗିନ ହୋଇ ଏକ ନୂଆ ସମ୍ପର୍କର ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। ଦୋଳ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ବାସ୍ତବରେ ଓଡ଼ିଶାର ସାଂସ୍କୃତିକ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ଲୋକକଳାର ଏକ ନିଚ୍ଛକ ପ୍ରତିଫଳନ ।