ଭାରତ ହେଉଛି ପର୍ବପର୍ବାଣିର ଦେଶ, ଏବଂ ହୋଲି ବା ରଙ୍ଗର ପର୍ବ ଏହାର ଅନ୍ୟତମ ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ । ବସନ୍ତ ଋତୁର ଆଗମନରେ ସମଗ୍ର ଦେଶ ଉତ୍ସବମୁଖର ହୋଇଉଠେ । ଭାରତର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପରମ୍ପରା, କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଏବଂ ରୀତିନୀତି ଅନୁସାରେ ହୋଲି ପାଳନ କରାଯାଏ। କେଉଁଠି ଲାଠିରେ ପ୍ରହାର କରି ହୋଲି ଖେଳାଯାଏ ତ କେଉଁଠି ପାଉଁଶ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ।
ଲଠମାର ହୋଲି
ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ମଥୁରା ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ ବରସାନା ଏବଂ ନନ୍ଦଗାଓଁର 'ଲଠମାର ହୋଲି' ବିଶ୍ୱପ୍ରସିଦ୍ଧ। ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ, ନନ୍ଦଗାଓଁର ପୁରୁଷମାନେ ବରସାନାକୁ ହୋଲି ଖେଳିବାକୁ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ସେଠାକାର ମହିଳାମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଲାଠି ବା ବାଡ଼ିରେ ପ୍ରହାର କରନ୍ତି । ପୁରୁଷମାନେ ନିଜକୁ ଏକ ଢାଲ ସାହାଯ୍ୟରେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି । ଏହା ଭଗବାନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ରାଧାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ପ୍ରେମ ଓ ଥଟ୍ଟାତାମସାର ଏକ ପ୍ରତୀକ ଭାବେ ପାଳିତ ହୁଏ ।
ହୋଲା ମୋହଲା
ଶିଖ୍ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ହେଉଥିବା ଏହି ଉତ୍ସବ ହୋଲିର ପରଦିନ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୁଏ । ଏହା ରଙ୍ଗ ଅପେକ୍ଷା ବୀରତ୍ୱର ପର୍ବ ଅଟେ । ଏଠାରେ 'ନିହାଙ୍ଗ ଶିଖ୍'ମାନେ ନିଜର ସାମରିକ କଳା କୌଶଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ଘୋଡ଼ସବାରୀ, ତରବାରୀ ଚାଳନା ଏବଂ କୁସ୍ତି ଭଳି ପ୍ରଦର୍ଶନ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ। ଏହାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ସମାଜରେ ଶୌର୍ଯ୍ୟ ଓ ସାହସ ବଜାୟ ରଖିବା ।
ଶିଗମୋ ଉତ୍ସବ
ଗୋଆରେ ହୋଲିକୁ 'ଶିଗମୋ' କୁହାଯାଏ। ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ କୃଷକମାନଙ୍କର ଏକ ପର୍ବ । ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ପାରମ୍ପରିକ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ରାସ୍ତାରେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ସାଂସ୍କୃତିକ ଶୋଭାଯାତ୍ରା ବାହାରେ । ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରେ ଲୋକମାନେ ଢୋଲ ବଜାଇ ଗୀତ ଗାଇ ରଙ୍ଗ ଖେଳନ୍ତି, ଯାହା ଗୋଆର ଲୋକକଳାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ ।
କୋଙ୍କଣୀ ଶିମଗା
ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର କୋଙ୍କଣ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହାକୁ 'ଶିମଗା' କୁହାଯାଏ । ଏଠାରେ ଲୋକମାନେ ଗ୍ରାମର ଦେବାଦେବୀଙ୍କୁ ପାଲିଙ୍କିରେ ବସାଇ ଘରେ ଘରେ ବୁଲାନ୍ତି । ଲୋକମାନେ ନିଜ ବାଡ଼ିରେ ଗଛର ଡାଳ ପୋତି ତାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି ଏବଂ ପରେ ତାକୁ ଦାହ କରନ୍ତି ଯାହା ହୋଲିକା ଦହନ ସଦୃଶ। ଏହି ସମୟରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଲୋକଗୀତ ପରିବେଷଣ କରାଯାଏ ।
ଭାଙ୍ଗୋରିଆ ହୋଲି
ଏହା ମୁଖ୍ୟତଃ ଭିଲ୍ ଏବଂ ଭିଲାଲା ଆଦିବାସୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଏକ ଅନନ୍ୟ ପର୍ବ । ଏହି ସମୟରେ ଏକ ବଡ଼ ହାଟ ବା ବଜାର ବସେ। ଏହା କେବଳ ରଙ୍ଗ ଖେଳ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଯୁବକ-ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ନିଜ ଜୀବନସାଥୀ ବାଛିବାର ଏକ ସୁଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରିଥାଏ । ଲୋକମାନେ ନିଜର ପାରମ୍ପରିକ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ବଜାଇ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି ।
ରଙ୍ଗପଞ୍ଚମୀ
ହୋଲି ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ପାଞ୍ଚ ଦିନ ପରେ 'ରଙ୍ଗପଞ୍ଚମୀ' ପାଳନ କରାଯାଏ । ବିଶେଷ କରି ଇନ୍ଦୋର ଭଳି ସହରରେ ରଙ୍ଗପଞ୍ଚମୀ ଦିନ ବିରାଟ ଜନସମାଗମ ହୁଏ । ବଡ଼ ବଡ଼ ପାଣି ଟ୍ୟାଙ୍କର ସାହାଯ୍ୟରେ ଆକାଶରୁ ରଙ୍ଗୀନ ପାଣି ବର୍ଷା କରାଯାଏ। ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ଭଗବାନଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ମନେ କରି ଏଥିରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି ।
ମଞ୍ଜଳ କୁଳି
କେରଳରେ ହୋଲିକୁ 'ମଞ୍ଜଳ କୁଳି' ବା 'ଉକୁଳି' କୁହାଯାଏ । ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ହୋଲିର ପ୍ରଭାବ ଉତ୍ତର ଭାରତ ପରି ଏତେଟା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ କେରଳର କୋଙ୍କଣୀ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଏହାକୁ ପାଳନ କରନ୍ତି । ଏଠାରେ କୃତ୍ରିମ ରଙ୍ଗ ବଦଳରେ ହଳଦୀ ପାଣି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ । ଏହା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପାଇଁ ଲାଭଦାୟକ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ ।
