ଅହଙ୍କାର

ଅହଂକାର ଶବ୍ଦ ସଂସ୍କୃତ ଶବ୍ଦ ‘ଅହମ୍‌’ରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ । ମୁଁ ହେଉଛି ଯାହାର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ । ‘ମୁଁ’ ରେ କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଅହଂକାର ରୋଗରେ ପୀଡିତ । ଯେତେବେଳେ ଏକ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ନିଏ , ତା’ ଭିତରେ ଏହି ରୋଗର କୌଣସି ଅଣୁ ନଥାଏ । କି;ୁ ସମୟ ଗଡିବା ସହିତ ପିଲାଟି ମନରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତାର ଭାବନା ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୁଏ । ଅଲଗା କିଛି କରିବାର ଚିନ୍ତା, ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ତୁଳନାରେ ବଡ଼ ହେବାରେ ମନକୁ ପ୍ରାଧାନ୍ୟ ଦେଇଥାଏ ।
ଏହି କାରଣରୁ ତା’ ଭିତରେ ଅହଂକାରର ମଞ୍ଜି ବୁଣି ହେବାକୁ ଲାଗେ । ଅହଂକାରର ଗଭୀରତାରେ ବୁଡ଼ିବାକୁ ଯାଏ । ବିରକ୍ତି, ଈର୍ଷା, ଲୋଭ, କ୍ରୋଧ ହେଉଛି ଅହଂକାର ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ । ଅହଂକାରର ଚକ୍ରକୁ ଭାଙ୍ଗିବା ଏତେ ସହଜ ନୁହେଁ । ଏଥିପାଇଁ, ସର୍ବପ୍ରଥମେ, ହୃଦୟ ଏବଂ ଆତ୍ମା ସହିତ ନମ୍ରତା, ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଏବଂ ବଳିଦାନର ଶିଡ଼ିରେ ପାଦ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ । ଅହଂକାର ଅହଂକାର ନୁହେଁ, ଏହା ଆତ୍ମ-ଧାରଣ ପରିଚୟ । ମନର ଦ୍ୱିତୀୟ ଆକାରକୁ ଅହଂକାର କୁହାଯାଏ । ଏହା ତୁମେ ଧରିଥିବା ପରିଚୟକୁ ସୂଚିତ କରେ । ସାଧାରଣତଃ ଇଂରାଜୀ ଭାଷାରେ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ‘ଇଗୋ’ କୁହନ୍ତି । ତୁମର ବୁଦ୍ଧି ସଦାସର୍ବଦା ତୁମର ପରିଚୟର ଦାସ । ତୁମର ଉନ୍ନତ ଚିନ୍ତାଧାରା ତୁମ ଜୀବନର ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେ । ଇଗୋ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ । ଗୋଟିଏ ଆତ୍ମ ପରିଚୟ ଯାହା ତୁମ ବୁଦ୍ଧିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ଅନ୍ୟଟି ତୁମର ଭାବନାରୁ । ଏଗୁଡ଼ିକ ହେଉଛି ଦୁଇ ପ୍ରକାରର ପରିଚୟ । ଆପଣ ଚିହ୍ନଟ କରୁଥିବା ଜିନିଷ କିଛି ବୌଦ୍ଧିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଆଉ କିଛି ଭାବପ୍ରବଣ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ।
ଗୋଟିଏ ଗାଁରେ ଜଣେ ମୂର୍ତ୍ତି ଶିଳ୍ପୀ ରହୁଥିଲେ । ସେ ଏପରି ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରୁଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତେ ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକର ଅସ୍ତିତ୍ୱ ବିଷୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦରେ ରହି ଯାଉଥିଲେ । ସେ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ । ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡିକୁ ଭାରି ଭଲ ପାଉଥିଲେ । ସେଥିପାଇଁ ଶିଳ୍ପୀ ଜଣକ ତାଙ୍କ କଳା ପ୍ରତି ଗର୍ବିତ ଥିଲେ । ଜୀବନ ଯାତ୍ରାରେ ଏମିତି ଏକ ସମୟ ଆସେ ଆମେ ସଂସାର ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ହୁଏ । ଯେତେବେଳେ ସେ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ ମୁଁ ମରିବାକୁ ଯାଉଛି, ଆଉ ଅଧିକ ଦିନ ବଞ୍ଚିବି ନାହିଁ । ସେ ଏକ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କଲେ । ଯମଦୁତମାନଙ୍କୁ ଦ୍ୱନ୍ଦରେ ପକାଇବା ଏକ ଯୋଜନା କଲେ । ସେ ନିଜ ପରି ଦଶଟି ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରି ନିଜେ ସେହି ପ୍ରତିମାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିକରେ ଲୁଚି ରହିଲେ । ଯେତେବେଳେ ଯମଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଆସିଲେ, ସେମାନେ ଦଶଟି ସମାନ ମୂର୍ତ୍ତି ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲେ । ସେହି ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକୃତ ବ୍ୟକ୍ତି କିଏ ତାହା ସେମାନେ ଚିହ୍ନଟ କରିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ । ସେମାନେ ଭାବିଲେ ବର୍ତ୍ତମାନ କଣ କରିବା ? ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡିକର ଜୀବନ ନେଇପାରିବ ନାହିଁ, କାରଣ ସୃଷ୍ଟିର ଏହା ବ୍ୟତିକ୍ରମ ।
ଯଦି ସତ୍ୟକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକ ଭାଙ୍ଗିଯାଏ, ତେବେ କଳାକୁ ଅପମାନିତ ହେବ । ହଠାତ୍‌ ଯମଦୂତମାନେ ମାନବ ପ୍ରକୃତିର ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅହଂକାରକୁ ପରୀକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚିନ୍ତା କଲେ । ସେ ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି କହିଲେ, ଏତେ ସୁନ୍ଦର ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି ହୋଇଛି, କିନ୍ତୁ ମୂର୍ତ୍ତିଗୁଡ଼ିକରେ ଟିକେ ତ୍ରୁଟି ଅଛି । ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମାତା ଯଦି ମୋ ସାମ୍ନାକୁ ଆସନ୍ତେ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବାର ଭୁଲ୍‌କୁ ଦର୍ଶାଇ ଦିଅନ୍ତି ? ଏହା ଶୁଣି ଶିଳ୍ପୀଙ୍କର ଅହଂକାର ଜାଗ୍ରତ ହେଲା, ସେ ଭାବିଲେ, ମୁଁ ମୋର ପୂରା ଜୀବନକୁ ମୂର୍ତ୍ତି ତିଆରି କରିବାରେ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଛି, ମୋର ପ୍ରତିମାଗୁଡ଼ିକରେ କ’ଣ ଭୁଲ୍‌ ହୋଇପାରେ ? ସେ ସେଥିରୁ ବାହାରି କହିଲେ, କଣ ଭୁଲ୍‌ ଅଛି ? ହଠାତ୍‌ ଯମଦୂତମାନେ ତାଙ୍କୁ ଧରି କହିଲେ, ତୁମେ ତୁମର ଅହଂକାରରେ ଏହି ଭୁଲ୍‌ କରିଛ ଯେ, ଜୀବନ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତିମାନେ କଥା ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ । ଇତିହାସ ହେଉଛି ସାକ୍ଷୀ, ଅହଂକାର ମଣିଷକୁ ଅସୁବିଧା ଏବଂ ଦୁଃଖ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ଦେଇ ନାହିଁ ।