ମାଆ କଟକଚଣ୍ଡୀ

ହସୁଛି କାଶତଣ୍ଡି, ସ୍ୱାଗତ କରୁଛି ପାର୍ବଣକୁ । ଶାରଦୀୟ ପାର୍ବଣ ଆଗମନୀରେ ଚଳଚଞ୍ଚଳ ହେବ ରୂପାନଗରୀ କଟକ । ଆଶ୍ୱିନ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ମୂଳାଷ୍ଟମୀଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହେବ କଟକର ଅଧିଷ୍ଠାତ୍ରୀ ଦେବୀ ମା’ କଟକ ଚଣ୍ଡୀଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଷୋଡଶ ଦିନାତ୍ମକ ପୂଜା । ୨୦୨୬ ଅକ୍ଟୋବର ୩ରୁ ଏହି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆରାଧନା ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ବିଜୟା ଦଶମୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିବ। ଓଡ଼ିଶାର ଶକ୍ତି ଉପାସନା ପରମ୍ପରାରେ ମା’ କଟକ ଚଣ୍ଡୀଙ୍କ ଏହି ଷୋଡଶ ପୂଜାର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସ୍ଥାନ ରହିଛି । ପ୍ରତିଦିନ ମା’ଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେବୀ ରୂପରେ ସଜ୍ଜିତ କରାଯାଇଥାଏ । ଷୋଡଶ ପୂଜାର ଏହି ୧୬ ଦିନରେ ମା’ଙ୍କ ଅଲୌକିକ ବେଶ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ କେବଳ କଟକ ନୁହେଁ, ଓଡ଼ିଶାର ବିଭିନ୍ନ ଅଞ୍ଚଳରୁ ଭକ୍ତଙ୍କର ସମାଗମ ହୋଇଥାଏ । ପୂଜା, ଚଣ୍ଡୀପାଠ, ହୋମଯଜ୍ଞ ଓ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନୀତିକାନ୍ତି ସହ ମା’ଙ୍କ ବେଶ ଏହି ଉତ୍ସବର ପ୍ରମୁଖ ଆକର୍ଷଣ ।

ମୂଳାଷ୍ଟମୀ ଦିନରୁ ମା’ଙ୍କ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପୂଜାର ଆରମ୍ଭ ହୁଏ । ପ୍ରଚଳିତ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଏହି ଦିନ ସହସ୍ର କୁମ୍ଭାଭିଷେକ, ଘଟସ୍ଥାପନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ନୀତିକାନ୍ତି ମାଧ୍ୟମରେ ମା’ଙ୍କ ଶାରଦୀୟ ଆରାଧନାର ଶୁଭାରମ୍ଭ କରାଯାଏ । ଭୋରୁ ମଙ୍ଗଳ ଆଳତି, ସ୍ନାନ, ମାଜଣା, ସୂର୍ଯ୍ୟପୂଜା, ଦ୍ୱାରପାଳ ପୂଜା, ସହସ୍ର କୁମ୍ଭାଭିଷେକ, ଅନ୍ନଭୋଗ ଓ ଆଳତି ଆଦି ନୀତି ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ ମା’ଙ୍କ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ବେଶର ପ୍ରସ୍ତୁତି ହୋଇଥାଏ । ଷୋଡଶ ଉପଚାର ପୂଜାରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅତିଥି ବା ଗୃହର ମାନ୍ୟ ଅତିଥି ଭାବେ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ପୂଜା କରାଯାଏ । ମନ୍ଦିରର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ନୀତିକ୍ରମ ଓ ସମୟ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ କିଛି ଅନ୍ତର ହୋଇପାରେ ।

 ପୂଜାର ପ୍ରମୁଖ ପର୍ଯ୍ୟାୟଗୁଡ଼ିକ

ପ୍ରଭାତୀ ନୀତି : ମଙ୍ଗଳ ଆଳତି, ଦ୍ୱାରଫିଟା, ମା’ଙ୍କ ସ୍ନାନ, ମାଜଣା, ବସ୍ତ୍ର ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ଶୃଙ୍ଗାର କରାଯାଏ । ଏହା ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟପୂଜା, ଦ୍ୱାରପାଳ ପୂଜା ଓ ଘଟସ୍ଥାପନ ହୁଏ ।

ପୂଜାର ମୁଖ୍ୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ : ଆବାହନ, ଆସନ, ପାଦ୍ୟ, ଅର୍ଘ୍ୟ, ଆଚମନୀୟ, ସ୍ନାନ ବା ଅଭିଷେକ, ବସ୍ତ୍ର, ଆଭୂଷଣ, ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ଦୀପ, ନୈବେଦ୍ୟ, ତାମ୍ବୁଳ ଓ ନମସ୍କାର । ଏହି ଷୋଡଶ ଉପଚାର ମାଧ୍ୟମରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଏ ।

ମଧ୍ୟାହ୍ନ ନୀତି : ଅନ୍ନଭୋଗ, ଫଳ, ମିଠା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରାଯାଏ । ଏହି ସମୟରେ ଭକ୍ତମାନେ ଭୋଗ ଅର୍ପଣ, ଦୀପଦାନ ଓ ମାନସିକ ପୂଜା କରନ୍ତି।

ଅପରାହ୍ଣ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା : ଚଣ୍ଡୀପାଠ, ମନ୍ତ୍ରଜପ, ହୋମଯଜ୍ଞ, ଧୂପଦୀପ ଓ ସନ୍ଧ୍ୟା ଆଳତି ହୁଏ । ଏହି ସମୟରେ ପୀଠରେ ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି, ଘଣ୍ଟା, ହୁଳହୁଳି ଓ ମନ୍ତ୍ରୋଚ୍ଚାରଣରେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ପରିବେଶ ଅଧିକ ଗାଢ଼ ହୋଇଥାଏ ।

ରାତ୍ରି ନୀତି : ରାତ୍ରି ଭୋଗ, ଶୟନ ଆଳତି ଓ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଶୟନ ନୀତି ପରେ ଦିନର ପୂଜା ସମାପ୍ତ ହୁଏ । ମହାସପ୍ତମୀ, ମହାଅଷ୍ଟମୀ, ମହାନବମୀ ଓ ବିଜୟା ଦଶମୀରେ ଏହି ନୀତିକ୍ରମ ସହ ଅତିରିକ୍ତ ବିଶେଷ ପୂଜା ଓ ହୋମ ହୋଇଥାଏ ।

ଷୋଳ ବେଶରେ ଷୋଡଶ ଶକ୍ତିର ଆବାହନ

ମା’ କଟକ ଚଣ୍ଡୀଙ୍କ ଷୋଡଶ ବେଶ କେବଳ ଅଳଙ୍କାର ନୁହେଁ ; ଶାକ୍ତ ପରମ୍ପରାରେ ଦେବୀଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ଶକ୍ତିସ୍ୱରୂପର ପ୍ରତୀକାତ୍ମକ ଉପାସନା ଭାବେ ଏହାକୁ ଦେଖାଯାଏ। ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାଶିତ ବିବରଣୀରେ ମା’ଙ୍କ ୧୬ଟି ବେଶର ତାଲିକାରେ ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ, ରାଜରାଜେଶ୍ୱରୀ, ମାତଙ୍ଗୀ, ଗାୟତ୍ରୀ, ବଗଳାମୁଖୀ, ମହାକାଳୀ, ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀ, ମହାସରସ୍ୱତୀ ଓ ମହିଷମର୍ଦ୍ଦିନୀ ଭଳି ରୂପର ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ। ସେହିପରି ସିଂହବାହିନୀ, ତ୍ରିପୁରଗୌରବୀ, ଉଗ୍ରତାରା, ଜୟଦୁର୍ଗା, ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱରୀ, ହଂସବାହିନୀ ଓ ହରଚଣ୍ଡୀ ଭଳି ରୂପର ମଧ୍ୟ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି । ଷୋଡଶ ପୂଜା ସମୟରେ ପୀଠରେ ଚଣ୍ଡୀପାଠ, ହୋମଯଜ୍ଞ ଓ ବିଭିନ୍ନ ନୀତିକାନ୍ତିର ଗମ୍ଭୀର ପରିବେଶ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ । ଶଙ୍ଖଧ୍ୱନି, ଘଣ୍ଟା, ହୁଳହୁଳି ଓ ମନ୍ତ୍ରପାଠରେ ପୀଠ ପରିସର ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଭାବନାରେ ମୁଖରିତ ହୋଇଥାଏ । ନବରାତ୍ରି ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ପୂଜାର ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟ ଆହୁରି ବଢ଼ିବ ଏବଂ ମହାସପ୍ତମୀ, ମହାଅଷ୍ଟମୀ, ମହାନବମୀ ଓ ବିଜୟା ଦଶମୀରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନୀତିକାନ୍ତି ହୋଇଥାଏ ।

ପ୍ରସ୍ତୁତି

 ପ୍ରଫୁଲ୍ଲ କୁମାର ମହାନ୍ତି , କଟକ ପ୍ରତିନିଧି