୫ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୧୬ ମସିହାରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ବିଜୁ ବାବୁଙ୍କ ଜୀବନ ସଂଘର୍ଷ ଓ ସାହସିକତାର ଏକ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଉଦାହରଣ ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଜଣେ ଦକ୍ଷ ପାଇଲଟ୍ ଭାବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଓ ଇଣ୍ଡୋନେସିଆର ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମରେ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ଅବିସ୍ମରଣୀୟ ହୋଇ ରହିଛି । ତାଙ୍କୁ ଆଧୁନିକ ଓଡ଼ିଶାର ନିର୍ମାତା ତଥା ‘ଭୂମିପୁତ୍ର’ଭାବେ ସମ୍ଭୋଧନ କରାଯାଇଥାଏ ।  ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ ସେ ଶିଳ୍ପାୟନର ବୁନିଆଦି ପକାଇବା ସହ ପାରାଦୀପ ବନ୍ଦର, ହୀରାକୁଦ ବନ୍ଧ, ରାଉରକେଲା ଇସ୍ପାତ କାରଖାନା, ସୈନିକ ସ୍କୁଲ ଓ ଆଞ୍ଚଳିକ ଶିକ୍ଷା ପ୍ରତିଷ୍ଠାନ ଭଳି ଅନେକ ଯୁଗାନ୍ତକାରୀ ପ୍ରକଳ୍ପ ଜରିଆରେ ରାଜ୍ୟକୁ ପ୍ରଗତି ପଥରେ ଆଗେଇ ନେଇଥିଲେ । ବିଜ୍ଞାନର ପ୍ରସାର ପାଇଁ ବିଶ୍ୱସ୍ତରୀୟ ‘କଳିଙ୍ଗ ପୁରସ୍କାର’ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ସେ ଓଡ଼ିଶାର ଗୌରବକୁ ବିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ ପହଞ୍ଚାଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର ସଫଳ ନେତୃତ୍ୱ ଓ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଯୋଗୁଁ ଓଡ଼ିଆ ଜାତି ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ପାଇପାରିଥିଲା । ୧୭ ଏପ୍ରିଲ ୧୯୯୭ ମସିହାରେ ଏହି ମହାନ୍ ଜନନାୟକଙ୍କ ମହାପ୍ରୟାଣ ଘଟିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ନିର୍ଭୀକତା, ସମାଜ ସେବା ଓ ଓଡ଼ିଶା ଗଠନର ସ୍ୱପ୍ନ ଆଜି ବି କୋଟି କୋଟି ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ହୃଦୟରେ ପ୍ରେରଣାର ଉତ୍ସ ହୋଇ ରହିଛି ।

କାନ୍ତକବି ଲକ୍ଷ୍ମୀକାନ୍ତ ମହାପାତ୍ର ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟ ଜଗତର ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଠ ପ୍ରତିଭା ଯିଏ ଓଡ଼ିଶାର ସଂସ୍କୃତିକୁ ଏକ ଭିନ୍ନରୂପ ଦେଇଥିଲେ। ୧୮୮୮ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୯ ତାରିଖରେ ଭଦ୍ରକ ଜିଲ୍ଲାର ତାଳପଦା ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ଏହି ମହାନ କବିଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଶାର କଳା ଓ ସଂସ୍କୃତି ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଅତୁଳନୀୟ ଅବଦାନ ପାଇଁ  ଆଜି ବି ସମସ୍ତେ ମନେ ରଖିଛନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଅନନ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତି  ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ୧୯୩୪ ମସିହାରେ ‘କାନ୍ତକବି’ ଉପାଧିରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଥିଲା। ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଫଳତା ତଥା ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବଦାନ ହେଉଛି କାଳଜୟୀ ସଙ୍ଗୀତ ‘ବନ୍ଦେ ଉତ୍କଳ ଜନନୀ’, ଯାହା ପ୍ରତିଟି ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ମନରେ ସ୍ବଦେଶୀ ଅଭିମାନ ଜାଗ୍ରତ କରିଛି। ସେ ଓଡ଼ିଆ ସାହିତ୍ୟକୁ ‘କଣା ମାମୁଁ’ ଭଳି ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ଉପନ୍ୟାସ, ଜଣାଣ, ସଙ୍ଗୀତ ଏବଂ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ପତ୍ରିକା ‘ଡଗର’ ଭେଟି ଦେଇଛନ୍ତି। ଓଡ଼ିଆ ଜାତିକୁ ନିଜର ଲେଖନୀ ମାଧ୍ୟମରେ ଏକଜୁଟ କରିବାର ମହାନ ପ୍ରୟାସ କରିଥିବା ଏହି ଯଶସ୍ୱୀ କବି ୧୯୫୩ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ୨୪ ତାରିଖରେ ଶେଷ ନିଶ୍ୱାସ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ଅମର କୃତି  ପାଇଁ ଆଜି ବି ଓଡ଼ିଶା ତାଙ୍କୁ ମନେ ପକାଉଛି ।

ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନାରାୟଣ ସିଂହଦେଓ ଓଡ଼ିଶାର ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ରାଜନେତା ତଥା ଜନସେବକ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କର ଜନ୍ମ ୧୮ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୧୨ ମସିହାରେ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ସେ ବଲାଙ୍ଗୀର-ପାଟଣା ରାଜ୍ୟର ମହାରାଜା ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସେ ସ୍ବାଧୀନ ଭାରତର ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ରାଜନୀତିଜ୍ଞ ସହିତ ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ ଦାୟିତ୍ବ ନିର୍ବାହ କରିଥିଲେ ।  ତାଙ୍କ ଶାସନ କାଳରେ ସେ ରାଜ୍ୟର ପ୍ରଶାସନିକ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ଓ ଦୁର୍ନୀତି ନିବାରଣ ପାଇଁ ଅନେକ ଦୃଢ଼ ପଦକ୍ଷେପ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ସମାଜ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ଅତୁଳନୀୟ ଥିଲା; ସେ ପଶ୍ଚିମ ଓଡ଼ିଶାର ବିକାଶ, ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରସାର ଏବଂ ବିଶେଷ କରି କୃଷି ଓ ଜଳସେଚନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟାପକ ସଂସ୍କାର ଆଣିବା ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ସେ ସବୁବେଳେ ସମାଜର ଦଳିତ ତଥା ପଛୁଆ ବର୍ଗଙ୍କ ଅଧିକାର ପାଇଁ  ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ମହାନ ଜନନାୟକ ୨୩ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୭୫ ମସିହାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଓଡ଼ିଶାର ରାଜନୈତିକ ଇତିହାସରେ ତାଙ୍କର ସାଧୁତା ଓ ଲୋକକଲ୍ୟାଣକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ସେ ସର୍ବଦା ସ୍ମରଣୀୟ ହୋଇ ରହିବେ ।

କସ୍ତୁରବା ଗାନ୍ଧୀ, ଯିଏ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମର ଜଣେ ଅଗ୍ରଣୀ ଯୋଦ୍ଧା ଏବଂ 'ବା' ଭାବେ ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ପରିଚିତ, ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ୧୧ ଏପ୍ରିଲ ୧୮୬୯ ମସିହାରେ ଗୁଜରାଟର ପୋରବନ୍ଦରଠାରେ ହୋଇଥିଲା। ଜାତିର ପିତା ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସହଧର୍ମିଣୀ ଭାବେ ସେ ସବୁବେଳେ ବାପୁଙ୍କୁ ତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ସହଯୋଗ କରୁଥିଲେ । ଏହାସହିତ  ସମାଜ ସଂସ୍କାର ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଜଣେ ସକ୍ରିୟ ନେତ୍ରୀ ଭାବେ ନିଜର ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ। ସେ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ଭାରତୀୟଙ୍କ ଉପରେ ହେଉଥିବା ଅତ୍ୟାଚାର ବିରୁଦ୍ଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିବା ସହ ଭାରତରେ ସତ୍ୟାଗ୍ରହ, ସ୍ୱଦେଶୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏବଂ ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଜେଲ୍ ଯାଇ ଅସୀମ ସାହସିକତାର ପରିଚୟ ଦେଇଥିଲେ। ସମାଜ ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ଅତୁଳନୀୟ, ବିଶେଷ କରି ସେ ମହିଳାମାନଙ୍କ ଶିକ୍ଷା, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ସ୍ୱଚ୍ଛତା ପ୍ରତି ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେବା ସହ ହରିଜନମାନଙ୍କ ଅଧିକାର ପାଇଁ ସଂଘର୍ଷ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଆଶ୍ରମ ଜୀବନରେ ଶୃଙ୍ଖଳା ଓ ସେବାର ଆଦର୍ଶ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତ୍ୟାଗପୂତ ଜୀବନର ଅନ୍ତ ୨୨ ଫେବୃଆରୀ ୧୯୪୪ ମସିହାରେ ପୁଣେର ଆଗା ଖାଁ ପ୍ରାସାଦରେ ବନ୍ଦୀ ଅବସ୍ଥାରେ ହୋଇଥିଲା। କସ୍ତୁରବାଙ୍କ ସେବା, ସରଳତା ଏବଂ ଦେଶପ୍ରେମ ଆଜି ବି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାରତୀୟଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣାର ଉତ୍ସ ହୋଇ ରହିଛି ।

ଓଡ଼ିଶାର ସାମାଜିକ, ଶୈକ୍ଷିକ ଏବଂ ରାଜନୈତିକ ଇତିହାସରେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ହରିହର ଦାସ ଏକ ଚିରସ୍ମରଣୀୟ ନାମ । ୧୮୭୯ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ୧୨ ତାରିଖରେ ପୁରୀ ଜିଲ୍ଲା ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳ ନିକଟସ୍ଥ ଶ୍ରୀରାମଚନ୍ଦ୍ରପୁର ଗ୍ରାମରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ହରିହର, ପିଲାଦିନୁ ହିଁ ଶୃଙ୍ଖଳିତ ଏବଂ ପରୋପକାରୀ ସ୍ୱଭାବର ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଜୀବନର ସଂଘର୍ଷ ସେତେବେଳେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଯେତେବେଳେ ସେ ଉତ୍କଳମଣି ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସଙ୍କ ଆଦର୍ଶରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହୋଇ ଦେଶସେବା ପାଇଁ ନିଜକୁ ସମର୍ପଣ କରିଦେଇଥିଲେ। ସେ ସତ୍ୟବାଦୀ ପଞ୍ଚସଖାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ଥିଲେ ଏବଂ ସତ୍ୟବାଦୀ ବନ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଜଣେ ଆଦର୍ଶ ଶିକ୍ଷକ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ନିଜର ଜ୍ଞାନ ଓ ନୈତିକତା ପାଇଁ 'ଆଚାର୍ଯ୍ୟ' ଉପାଧିରେ ଭୂଷିତ ହୋଇଥିଲେ । ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ସମୟରେ ୧୯୩୦ ମସିହାରେ ଇଞ୍ଚୁଡ଼ି ଠାରେ ଲବଣ ସତ୍ୟାଗ୍ରହର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇ ସେ କାରାବରଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବିନୋବା ଭାବେଙ୍କ 'ଭୂଦାନ ଆନ୍ଦୋଳନ'କୁ ଓଡ଼ିଶାର କୋଣ ଅନୁକୋଣରେ ପହଞ୍ଚାଇବା ପାଇଁ ପାଦରେ ଚାଲି ଚାଲି ଗ୍ରାମ ଗ୍ରାମ ବୁଲିଥିଲେ। ଓଡ଼ିଶା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ କେବଳ ସଂଗ୍ରାମରେ ସୀମିତ ନଥିଲା; ସେ 'ଚାଇଲ୍ଡସ ଫାଷ୍ଟ ଗ୍ରାମାର' ଭଳି ପୁସ୍ତକ ରଚନା କରି ଶିକ୍ଷା କ୍ଷେତ୍ରରେ ସଂସ୍କାର ଆଣିଥିଲେ । ରୋଗୀଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ସର୍ବଦା ତତ୍ପର ରହୁଥିଲେ, ଫଳରେ ଆଜି କଟକର ପ୍ରମୁଖ କ୍ୟାନ୍ସର ଚିକିତ୍ସା କେନ୍ଦ୍ର ତାଙ୍କ ନାମରେ ନାମିତ ହୋଇଛି ।  ଏହି ମହାନ ସେବକଙ୍କର ୧୯୭୧ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ୨୧ ତାରିଖରେ ପରଲୋକ ଘଟିଥିଲା । ଓଡ଼ିଆ ଜାତି ପ୍ରତି ଥିବା ନିସ୍ୱାର୍ଥପର ପ୍ରେମ ଆଜି ବି ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ଓଡ଼ିଆଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ସଦୃଶ ହୋଇ ରହିଛି ।

ଭୁବନେଶ୍ୱର : ଚାଲିପାରୁନି ବିଧାନସଭା ଗୃହ । ବିରୋଧୀଙ୍କ ହଟ୍ଟଗୋଳ ଯୋଗୁଁ ଲଗାତାର ୪ ଦିନ ଧରି ଚାଲିପାରୁନାହିଁ ବିଧାନସଭା । ଗୃହରେ ଅଚଳାବସ୍ଥା ପାଇଁ ଗତକାଲି ବାଚସ୍ପତି ସର୍ବଦଳୀୟ ବୈଠକ ଡାକିଥିଲେ । ମାତ୍ର ତା'ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଗୃହରେ ବିରୋଧୀଙ୍କ ହଟ୍ଟଗୋଳ ଜାରି ରହିଛି । ଆଜି ପ୍ରଶ୍ନକାଳ ଆରମ୍ଭ ହେବ। ମାତ୍ରେ ଗୃହ ମଧ୍ୟ ଭାଗକୁ ଆସି ବିରୋଧୀ ବିଜେଡି ଓ କଂଗ୍ରେସ ସଦସ୍ୟ ମାନେ ହାତରେ ପୋଷ୍ଟର ଏବଂ ପ୍ଲାକାର୍ଡ଼ ଧରି ବିଭିନ୍ନ ନାରାବାଜି ଦେଇ ଗୃହରେ ଅଚଳାବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ । ଧାନ ମଣ୍ଡିରୁ ଧାନ ଉଠୁନି, ଚାଷୀ ହତାଶ ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ମୁଦ୍ଦା କରି ସରକାରଙ୍କୁ ଘେରିଛନ୍ତି ବିରୋଧୀ ।

ପ୍ରଶ୍ନକାଳ ସମୟରେ ପ୍ରବଳ ହଟ୍ଟଗୋଳ ହେବାରୁ ବାଚସ୍ପତି ଠିଆ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ । ଉଭୟ ସଦସ୍ୟ ନିଜ ନିଜ ସିଟରେ ବସିବାକୁ ନିବେଦନ କରିଥିଲେ । ହେଲେ ଏହାକୁ ମାନିବାକୁ ନାରାଜ ବିରୋଧୀ । ପ୍ରବଳ ନାରାବାଜି ଯୋଗୁଁ ଗୃହକୁ ୧୧ ଯାଏଁ ମୁଲତବୀ ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି ବାଚସ୍ପତି ସୁରମା ପାଢ଼ୀ । ଗତକାଲି ବଜେଟ ଉପସ୍ଥାପନ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଆଜି ଏହା ଉପରେ ଆଲୋଚନା ହେବାର ଥିଲା ।ତେବେ ପୁନଶ୍ଚ ଗୃହ ଆରମ୍ଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକାର ସ୍ଥିତି ଦେଖିବାକୁ ମିଳିବ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଉଛି ।

ଭାରତୀୟ ମୁକ୍ତି ସଂଗ୍ରାମରେ ଅନେକ ସଂଗ୍ରାମୀ ଝାସ ଦେଇଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବୀରମାଟି ବାଗଲପୁରର ଗୌରାଙ୍ଗ ଚରଣ ଦାସ ଅନ୍ୟତମ। ଅବିଭକ୍ତ କଟକ ଜିଲାର ବାଗଲପୁର ଏକ ବିପ୍ଳବୀ ଗ୍ରାମ । ଏହି ଗାଆଁରେ ୧୮୯୯ ମସିହା ଜାନୁୟାରୀ ୨୬ ତାରିଖରେ ଗୌରାଙ୍ଗ ଚରଣ ଦାସଙ୍କର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା ।  ଚାଷୀ ମୂଲିଆ ତଥା ଗଡଜାତର ନିର୍ଯାତିତ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆପଣାର ଭାଇ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେ ଗଡଜାତର ଗାନ୍ଧୀ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଲୋକଲୋଚନରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ସଂଗ୍ରାମୀ ଜୀବନ ତାଙ୍କ ପରିବାରର ପୃଷ୍ଠଭୂମିରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା । ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ବାଣୀ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା । ଦେଶର ମୁକ୍ତି ପାଇଁ ସେ ବଦ୍ଧପରିକର ଥିଲେ । ସେଥିପାଇଁ ସେ କଂଗ୍ରେସରେ ଯୋଗଦେଇ ଓଡ଼ିଶାରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମକୁ ଆଗେଇ ନେବା ଦିଗରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ନିଭାଇଥିଲେ । ଓଡ଼ିଶାରେ ଗୋପବନ୍ଧୁ ଦାସଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱ ଓ ଗାନ୍ଧିଜୀଙ୍କ ମାର୍ଗଦର୍ଶନରେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମକୁ ତାଙ୍କ ପରି ବିପ୍ଳବୀ ତେଜିୟାନ କରିଥିଲେ ।  ସମାଜର ଉନ୍ନତି, ସମାଜରେ ବାସ କରୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଣିଷଙ୍କର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ସେ ସବୁବେଳେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ ।  ସମାଜର ତଳ ସ୍ତରରେ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଉନ୍ନତି ନ ହେଲେ ସେ ସ୍ୱାଧୀନତାର କିଛି ମୂଲ୍ୟ ନାହିଁ ବୋଲି ସେ ବୁଝିଥିଲେ ।  ସେହି କାରଣରୁ ସେ ଜଣେ ପ୍ରମୁଖ ସମାଜବାଦୀ ଓ କୃଷକ ନେତା ଭାବେ ମଧ୍ୟ ଗଣାଯାଆନ୍ତି। ଏହି ମହାନ ଜନସେବକଙ୍କର ୧୯୭୨ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ୧୯ରେ ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା ।

ଓଡ଼ିଶାର ଜଣେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟିକ, ସମ୍ପାଦକ ତଥା ଶିକ୍ଷାବିତ୍ ଭାବରେ ରାମକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦ ସ୍ମରଣୀୟ । ୧୯୦୬ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ୧୫ ତାରିଖରେ କଟକ ଜିଲ୍ଲା ବାଇରୋଇଠାରେ ରାମକୃଷ୍ଣ ନନ୍ଦଙ୍କର ଜନ୍ମ ହୋଇଥିଲା। ସେ ନିଜ ଜୀବନରେ ଅନେକ ସଂଘର୍ଷ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ସାହିତ୍ୟର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ନିଜକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ପିତ କରିଦେଇଥିଲେ । ବିଶେଷ କରି ଶିଶୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସରଳ ଓ ବୋଧଗମ୍ୟ ସାହିତ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ତାଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଅବଦାନ ହେଉଛି ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରତିଟି ଘରେ ପରିଚିତ ଥିବା କାଳଜୟୀ ପ୍ରାର୍ଥନା "ଆହେ ଦୟାମୟ ବିଶ୍ୱବିହାରୀ", ଯାହା ଆଜି ବି ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକରେ ଗାନ କରାଯାଏ। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ସେ 'ସଂସାର' ପତ୍ରିକାର ସମ୍ପାଦନା କରି ଶିଶୁ ସାହିତ୍ୟକୁ ଏକ ନୂତନ ଦିଗ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ଅନେକ ପାଠ୍ୟପୁସ୍ତକ ମଧ୍ୟ ରଚନା କରିଥିଲେ। ଓଡ଼ିଆ ଅଭିଧାନ 'ବିଶ୍ୱ ପରିଚୟ' ତାଙ୍କର ଏକ ଅନନ୍ୟ କୃତି। ଓଡ଼ିଶାର ଶିକ୍ଷା ଓ ସଂସ୍କୃତିକୁ ଋଦ୍ଧିମନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ଅହରହ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପରେ ୧୯୯୪ ମସିହା ଅକ୍ଟୋବର ୨୮ ତାରିଖରେ ଏହି ମହାନ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱଙ୍କର ପରଲୋକ ଘଟିଥିଲା ।

ସରୋଜିନୀ ନାଇଡୁ, ଯିଏ କି 'ଭାରତ କୋକିଳା' ଭାବେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ସୁପରିଚିତ ।  ସରୋଜିନୀ ନାଇଡୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୩ ଫେବୃଆରୀ ୧୮୭୯ରେ ହାଇଦ୍ରାବାଦର ଏକ ବଙ୍ଗାଳୀ ପରିବାରରେ ହୋଇଥିଲା ।  ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସଂଘର୍ଷ ତଥା ଦେଶପ୍ରେମର ଏକ ଅନନ୍ୟ ଉଦାହରଣ ଅଟେ । ପିଲାଦିନରୁ ଜଣେ ମେଧାବୀ ଛାତ୍ରୀ ଭାବେ ସେ ମାତ୍ର ୧୨ ବର୍ଷ ବୟସରେ ମାଟ୍ରିକ ପାସ୍ କରିବା ସହ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ପାଇଁ କିଙ୍ଗସ୍ କଲେଜ ଓ କେମ୍ବ୍ରିଜ୍ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଯାଇଥିଲେ । ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଜଣେ କବୟିତ୍ରୀ ଭାବେ ନିଜର ପ୍ରତିଭା ବିକଶିତ କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଦେଶର ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ତାଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବେ ପ୍ରଭାବିତ କରିଥିଲା, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ସେ ଗୋପାଳ କୃଷ୍ଣ ଗୋଖଲେ ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଆସି ସକ୍ରିୟ ରାଜନୀତିରେ ପାଦ ଦେଇଥିଲେ । ଜଣେ ମହିଳା ଭାବେ ସେହି ସମୟର ସାମାଜିକ କଟକଣା ଓ ରକ୍ଷଣଶୀଳ ମନୋଭାବ ବିରୋଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରି ସେ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ ଏବଂ ସତ୍ୟାଗ୍ରହରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିବା ସହ ଅନେକ ଥର କାରାବରଣ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଫଳତା ଥିଲା ଯେତେବେଳେ ସେ ୧୯୨୫ ମସିହାରେ ଭାରତୀୟ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ପ୍ରଥମ ଭାରତୀୟ ମହିଳା ସଭାପତି ଭାବେ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇଥିଲେ ଏବଂ ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ପ୍ରଥମ ମହିଳା ରାଜ୍ୟପାଳ ଭାବେ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇ ଇତିହାସ ରଚିଥିଲେ । ନାରୀ ସଶକ୍ତିକରଣ, ଶିକ୍ଷା ଏବଂ ସମାଜ ସଂସ୍କାର ପାଇଁ ସେ ନିଜର ସମଗ୍ର ଜୀବନକୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର କବିତାଗୁଡ଼ିକରେ ଭାରତୀୟ ସଂସ୍କୃତି ଓ ପ୍ରକୃତିର ଜୀବନ୍ତ ଚିତ୍ର ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ । ଏହି ମହାନ ବିପ୍ଳବୀ ତଥା ସାହିତ୍ୟିକା ୨ ମାର୍ଚ୍ଚ ୧୯୪୯ରେ ଇହଧାମ ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଅବଦାନ ଓ ଦୃଢ଼ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ ଆଜି ବି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଭାରତୀୟଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରେରଣାର ଉତ୍ସ ହୋଇ ରହିଛି ।

ଉମା ଚରଣ ପଟ୍ଟନାୟକ ଓଡ଼ିଶାର ଜଣେ ବିଶିଷ୍ଟ ସ୍ବାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ରାଜନେତା ତଥା ପ୍ରତିରକ୍ଷା ବିଶେଷଜ୍ଞ ଭାବେ ସୁପରିଚିତ ଥିଲେ । ତାଙ୍କ ଜନ୍ମ ୧୯୦୨ ମସିହା ୧୯ ଅକ୍ଟୋବରରେ ଗଞ୍ଜାମ ଜିଲ୍ଲାର ବ୍ରହ୍ମପୁର ନିକଟସ୍ଥ ଅଶୋକା ଗ୍ରାମରେ ହୋଇଥିଲା। ଜଣେ ମେଧାବୀ ଛାତ୍ର ଭାବରେ ସେ ଆଇନ ଶିକ୍ଷା ସମାପ୍ତ କରି ବାରିଷ୍ଟର ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମାତୃଭୂମିର ସେବା ପାଇଁ ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଆହ୍ୱାନରେ ସ୍ବାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନରେ ଝାସ ଦେଇଥିଲେ ଏବଂ ଅନେକ ଥର କାରାବରଣ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ । ବ୍ରହ୍ମପୁର ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନ ମଣ୍ଡଳୀରୁ ପ୍ରଥମ ଓ ଦ୍ବିତୀୟ ଲୋକସଭାକୁ ନିର୍ବାଚିତ ହୋଇ ସେ ସଂସଦରେ ଭାରତର ସାମରିକ ଶକ୍ତି ଏବଂ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ନୀତି ଉପରେ ଦୃଢ଼ ଯୁକ୍ତି ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଥିଲେ। ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନରେ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସରଳ, ନୀତିନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଜନହିତୈଷୀ ଥିଲେ, ସେ କେବଳ ରାଜନୀତି ନୁହେଁ ବରଂ ଓଡ଼ିଶାର ସମାଜସେବା ଏବଂ ଶିକ୍ଷାର ପ୍ରସାର କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବଦାନ ରଖିଥିଲେ । ୧୯୬୧ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ୧୦ରେ ଏହି ମହାନ ରାଜନେତାଙ୍କର ଦେହାନ୍ତ ହୋଇଥିଲା।

ବାବା ଆମଟେ ଭାରତର ଜଣେ ମହାନ ସମାଜସେବୀ ତଥା ମାନବିକତାର ଅନନ୍ୟ ପ୍ରତୀକ ଥିଲେ, ଯିଏ ନିଜର ସମଗ୍ର ଜୀବନ କୁଷ୍ଠରୋଗୀଙ୍କ ସେବା ଏବଂ ସେମାନଙ୍କୁ ସମାଜର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ରୋତରେ ସାମିଲ କରିବା ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଦେଇଥିଲେ। ୧୯୧୪ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ୨୬ ତାରିଖରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ୱାର୍ଦ୍ଧା ଜିଲ୍ଲା ଅନ୍ତର୍ଗତ ହିଙ୍ଗନଘାଟରେ ଏକ ସମ୍ଭ୍ରାନ୍ତ ଜମିଦାର ପରିବାରରେ ସେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ପିଲାଦିନରୁ ସେ ସମସ୍ତ ବିଳାସବ୍ୟସନ ମଧ୍ୟରେ ବଢ଼ିଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା ସମାଜରେ ପ୍ରଚଳିତ ଜାତିପ୍ରଥା ଏବଂ ଭେଦଭାବ ତାଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ ବ୍ୟଥିତ କରୁଥିଲା। ସେ ଜଣେ ସଫଳ ଓକିଲ ଭାବେ ନିଜର ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଏବଂ ଭାରତୀୟ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମ ସମୟରେ ଜେଲ୍ ଯାଇଥିବା ସଂଗ୍ରାମୀମାନଙ୍କ ପକ୍ଷରୁ ଓକିଲାତି କରୁଥିଲେ। ତେବେ ତାଙ୍କ ଜୀବନରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସେତେବେଳେ ଆସିଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ସେ ଜଣେ କୁଷ୍ଠରୋଗୀଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୟନୀୟ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ; ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ଅନୁଭବ କଲେ ଯେ ଭୟ ହେଉଛି ରୋଗ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ମାରାତ୍ମକ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ ସେ ଓକିଲାତି ଛାଡ଼ି କୁଷ୍ଠରୋଗୀଙ୍କ ସେବା ପାଇଁ ସଂକଳ୍ପବଦ୍ଧ ହେଲେ। ୧୯୪୯ ମସିହାରେ ସେ ଚନ୍ଦ୍ରପୁର ଜିଲ୍ଲାରେ 'ଆନନ୍ଦବନ' ନାମକ ଏକ ଆଶ୍ରମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ, ଯାହା ଆଜି ହଜାର ହଜାର କୁଷ୍ଠରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ନୂତନ ଜୀବନର କେନ୍ଦ୍ର ପାଲଟିଛି। ବାବା ଆମଟେ କେବଳ କୁଷ୍ଠରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା ଏବଂ 'ନର୍ମଦା ବଞ୍ଚାଅ' ଆନ୍ଦୋଳନ ସହିତ ଜଡ଼ିତ ରହି ଜନଜାତିଙ୍କ ହକ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଲଢ଼େଇ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ନିସ୍ୱାର୍ଥପର ସେବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ପଦ୍ମବିଭୂଷଣ, ମାଗସେସେ ପୁରସ୍କାର ଏବଂ ଗାନ୍ଧୀ ଶାନ୍ତି ପୁରସ୍କାର ଭଳି ଅନେକ ସମ୍ମାନରେ ସମ୍ମାନିତ କରାଯାଇଛି। ୨୦୦୮ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ୯ ତାରିଖରେ ୯୩ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କର ପରଲୋକ ଘଟିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମାନବ ସେବା ଓ ପ୍ରେମର ଯେଉଁ ଜ୍ୟୋତି ସେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରିଥିଲେ, ତାହା ଆଜି ମଧ୍ୟ ବିଶ୍ୱବାସୀଙ୍କୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଉଛି ।

ପବିତ୍ର ମୋହନ ପ୍ରଧାନ ଓଡ଼ିଶା ଇତିହାସର ଏକ ଅନନ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱ, ଯିଏ ଏକାଧାରରେ ଜଣେ ସ୍ୱାଧୀନତା ସଂଗ୍ରାମୀ, ପ୍ରଜାମଣ୍ଡଳ ଆନ୍ଦୋଳନର ପୁରୋଧା ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ପୂର୍ବତନ ଉପ-ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଥିଲେ। ୧୯୦୮ ମସିହା ଫେବୃଆରୀ ୮ ତାରିଖରେ ଅନୁଗୁଳ ଜିଲ୍ଲା ପୋଇପାଳ ଗ୍ରାମର ଏକ ସାଧାରଣ କୃଷକ ପରିବାରରେ ଜନ୍ମଗ୍ରହଣ କରିଥିବା ପବିତ୍ର ମୋହନ କଟକର ରେଭେନ୍ସା କଲେଜରୁ ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିବା ପରେ ନିଜ ଜୀବନକୁ ଜନସେବାରେ ଉତ୍ସର୍ଗ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଜୀବନର ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସଂଘର୍ଷ ଥିଲା ତାଳଚେର ଗଡ଼ଜାତର ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରୀ ରାଜାଙ୍କ ଶାସନ ବିରୋଧରେ ସ୍ୱର ଉତ୍ତୋଳନ କରିବା, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଅନେକ ବାର ଜେଲ୍ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିଥିଲା ।  ସ୍ୱାଧୀନତା ପରେ ସେ ସକ୍ରିୟ ରାଜନୀତିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ୧୯୬୭ ମସିହାରେ ଉପ-ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ଦାୟିତ୍ୱ ତୁଲାଇବା ସହ ସମାଜର ନିଷ୍ପେଷିତ ବର୍ଗର ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ଅହରହ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଜୀବନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସରଳ, ନିରାଡ଼ମ୍ବର ଏବଂ ସଚ୍ଚୋଟ ପ୍ରକୃତିର ଏହି ମହାପୁରୁଷ ଜଣେ ସୁସାହିତ୍ୟିକ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କର ଆତ୍ମଜୀବନୀ 'ମୁକ୍ତି ପଥେ ସୈନିକ' ଓଡ଼ିଶାର ସଂଗ୍ରାମୀ ଇତିହାସର ଏକ ପ୍ରାମାଣିକ ଦଲିଲ୍ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ ହୁଏ। ୧୯୮୮ ମସିହା ୨୮ ସେପ୍ଟମ୍ବରରେ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ନିଜର ଆଦର୍ଶ ଓ ସ୍ୱାଭିମାନ ସହ ବଞ୍ଚି ରହିଥିଲେ, ଯାହାଙ୍କର ତ୍ୟାଗପୂତ ଜୀବନ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ମାର୍ଗଦର୍ଶକ ହୋଇ ରହିଛି ।